omroep flevoland

Het vertrek van burgemeester Harald Bouman van Noordoostpolder was geen mysterie en geen plotselinge ruzie. Het was het einde van een samenwerking die vanaf de installatie van de burgemeester niet op gang kwam. De relatie werd onhoudbaar toen er uit de organisatie meldingen kwamen van seksueel getinte en intimiderende opmerkingen.

Dit wordt duidelijk nu er, na een uitspraak van de Raad van State, veel meer stukken over de kwestie openbaar zijn geworden.

Bouman stapte op 7 oktober 2019 per direct op, tien maanden nadat hij de ambtsketen had gekregen. In een YouTube-video zei hij de Koning te hebben gevraagd hem ontslag te verlenen.

Er was "een te groot verschil met mijn directe werkomgeving over de wijze waarop ik de gemeente wil besturen", aldus de burgemeester. Hij bedankte medewerkers en de veiligheidsregio. Wethouders en raadsleden werden niet bedankt. Nadere vragen beantwoordde hij niet.

Harald Bouman

Twee dagen later meldde Omroep Flevoland, op basis van meerdere bronnen, dat hij in het gemeentehuis was beschuldigd van grensoverschrijdend gedrag en seksueel getinte opmerkingen. Bouman noemde die berichtgeving "beschadigend voor hemzelf en zijn gezin" en hield vast aan één reden: het verschil van inzicht over besturen.

Via een lange juridische weg wist Omroep Flevoland steeds meer documenten uit die periode openbaar te krijgen. Die stukken laten twee sporen zien die tot het vertrek van Bouman hebben geleid.

Teleurstellend vanaf de start
Het eerste spoor is een botsing over de manier van besturen. Bouman werd op 10 december 2018 geïnstalleerd. De vertrouwenscommissie had hem omschreven als een man die kan verbinden, "met een groot rechtvaardigheidsgevoel en hart voor mensen".

Maar volgens de directie van de gemeente viel de informele kennismaking begin december al niet in goede aarde. Half december werd de kennismaking met het management als "teleurstellend" omschreven.

Bouman zou vanaf dag 1 intern en extern hebben gezegd dat hij "af wil van de griffier". Hij sprak volgens de directie over een "bestuursgerichte organisatie" en wilde "af van de wethouderscultuur". Deze voorgestelde manier van leidinggeven van Bouman werd binnen het gemeentehuis niet op prijs gesteld.

Signalen over ongepast en grensoverschrijdend gedrag
Het tweede spoor is zwaarder. De interne vertrouwenspersonen van de gemeente kregen meldingen en signalen over ongepast en grensoverschrijdend gedrag. Deze kwamen vanuit de ondernemingsraad, het management en meerdere medewerkers.

Een extern vertrouwenspersoon werd ingeschakeld. Deze wees de burgemeester op de meldingen. Tot een formele klacht tegen de burgemeester is het nooit gekomen. "Ik kende de inhoud van deze meldingen niet toen ik burgemeester was", meldde Bouman achteraf.

Mail van directie aan wethouders zet situatie op scherp
De directie besloot in juli 2019 een uitgebreide e-mail aan de wethouders te schrijven over de bestuursstijl en het gedrag van de burgmeester. De mail bevatte een opsomming van wat er allemaal schortte aan het functioneren van Bouman.

Dat leidde uiteindelijk tot een gesprek in september 2019 tussen de wethouders, de burgemeester, de gemeentesecretaris en een extern begeleider. Doel was de boel te lijmen. Maar de verhoudingen waren al dermate vertroebeld dat daar weinig kans op was.

Harde woorden in besloten overleggen
Gemeentesecretaris Eelke de Vries was in het besloten overleg duidelijk: “Mensen voelen zich gekleineerd en geschoffeerd, willen niet meer met de burgemeester werken. Harald praat veel over, in plaats van met mensen. Het beeld ontstaat van een verdeel en heers-leiderschapsstijl."

En dan: "Vanuit de organisatie zijn inmiddels meldingen van onprofessioneel gedrag, grensoverschrijdende opmerkingen, bemoeienis binnengekomen bij de vertrouwenspersoon. Medewerkers voelen zich geïntimideerd, ook seksueel. Dan wordt het, ook voor mijn rol, extra ingewikkeld."

De wethouders luchten hun hart en schetsen een beeld van een 'einzelgänger' die directief bestuurt en geven aan geschrokken te zijn over de meldingen.

"Als bepaalde gevallen waar zijn, moet iemand er op staande voet uit"
Wethouder Hans Wijnants (VVD) was daarin het meest stellig: "Als bepaalde gevallen waar zijn, dan moet iemand er op staande voet uit. We kunnen een bepaalde situatie niet parkeren. Als er dingen in de organisatie voorvallen, dan is er veel schade. Wat is daar de oplossing?"

Wethouder Anjo Simonse (ChristenUnie) vraagt dan: "Zijn er bij jou ook meldingen gekomen?" Wijnants: "Ook bij mij is iemand geweest. Meerdere signalen. Ook van de vertrouwenspersoon, die aangeeft dat die klem zit. Wat moet ik daar dan mee? Er zit iets onder de ijsberg, dat is schadelijk voor de organisatie".

Bouman antwoordt daarop: "Als we het hebben over hoor en wederhoor, ik weet niet waar het over gaat".

Lees ook: Kwart miljoen euro aan juridische strijd om documenten vertrek burgemeester Bouman

Achteraf beschuldigd
Bouman zegt in datzelfde gesprek verrast te zijn. "Ik kan niet ineens achteraf beschuldigd worden. Ik vind het nogal wat. Ook dat dit hier voor het eerst wordt besproken."

Hij herinnert zich één eerdere casus, waarna hij zelf de vertrouwenspersoon sprak. Hij heeft "daarna geen opmerkingen van jou of iemand anders meer over gehoord." Voorbeelden waaraan wordt gerefereerd, krijgt hij die avond niet.

Tijdens de bijeenkomst wordt nog geen conclusie getrokken. Besloten werd om zes dagen later weer bij elkaar te komen.

Aan het begin van dat tweede gesprek besluit de externe gespreksleider de bestuurlijke botsing te scheiden van de ongepaste meldingen. Hij zegt dat bij een patroon van meer dan drie meldingen, er onverwijld onderzoek moet komen. "De meldingen mogen niet in de politiek belanden. Lekken levert onherstelbare reputatieschade op."

Een onderzoek naar de meldingen over Bouman is er nooit gekomen.

Onvoldoende basis om verder te gaan
Bouman opent de tweede vergadering met het nieuws dat hij de commissaris van de Koning heeft gebeld over de ontstane situatie. "Dit heeft voor iedereen heel veel impact. Vooral ook voor mijzelf. Ik voel me nog ongemakkelijker, het tast mijn functioneren aan. Ik ben ook erg verdrietig over wat er gebeurt."

De wethouders zijn in de meeting eensgezind: verder gaan met Bouman is geen optie. Wethouder Hans Wijnants (VVD): "We zien onvoldoende basis om te investeren in Harald. We hadden achteraf misschien eerder moeten ingrijpen. Maar we konden toen de energie en inspiratie niet opbrengen. Door het nieuwe element (de meldingen) nu wel. Natuurlijk moet het bewezen en onderbouwd worden, maar dat is de reden dat ik denk: er is hulp nodig."

Wethouder Wiemer Haagsma (Politieke Unie): "Ik hou niet van wapengekletter, maar een gewapende vrede is nog erger." Wethouder Anjo Simonse: "Harald, je staat met 3-0 achter. Als de helft van de geruchten waar is, moet Bouman hangende een onderzoek zijn taken neerleggen."

Wethouder Marian Uitdewilligen (CDA) is ook het vertrouwen kwijt. "Als je in acht maanden zoveel signalen krijgt en er komt geen zelfreflectie, dan zie ik eigenlijk geen mogelijkheid tot verbetering".

De gespreksleider vat de avond samen. Alle wethouders zien geen houdbare situatie om door te gaan met Bouman. Het uitblijven van een onderzoek naar de gedragingen van Bouman is volgens de gespreksleider wel ongebruikelijk.

Het geeft bij de commissaris "gefronste wenkbrauwen". Bouman, aan het slot: "Zonder dat ik het cynisch bedoel, een aantal van jullie heeft hier misschien naar uitgekeken."

'Voldoende reden'
Het onderzoek naar de meldingen waar de gespreksleider op aandrong, is niet ingesteld. De concrete voorbeelden die Bouman op 10 september 2019 eiste, staan niet in de openbaar gemaakte verslagen. Het college beschouwde de meldingen en de bestuursstijl als voldoende reden om het vertrouwen op te zeggen.

Bouman wist tijdens de rechtsgang wel te voorkomen dat één document van de directie aan de wethouders met daarin concrete meldingen over vermeend ongepast gedrag niet openbaar werd. Bouman voerde aan dat de passages uit hun context zijn gehaald, niet zijn geverifieerd en hem onevenredig zouden schaden.

De Raad van State oordeelde dat zijn privacybelang in dat geval zwaarder weegt dan het belang van openbaarheid. Daarom blijven deze passages geheim.