omroep flevoland

Normaal gesproken blijft de deur gesloten. Alleen medewerkers van Rijkswaterstaat lopen in en uit. Achter tientallen schermen wordt hier dag en nacht bijgehouden wat er met het water in Nederland gebeurt. Van de waterstand van de Rijn tot het waterpeil in het IJsselmeer. En juist nu de droogte aanhoudt en de Rijn historisch laag staat, is het er drukker dan anders.

In de Waterkamer in Lelystad komen alle gegevens samen. Hier worden geen sluizen bediend of knoppen ingedrukt. Wel worden verwachtingen gemaakt, scenario's doorgerekend en adviezen gegeven aan de waterbeheerders die beslissen over maatregelen.

IJsselmeer nadert belangrijke grens
Een van de schermen laat het waterpeil van het IJsselmeer zien. Dat is belangrijk, want het meer is het grootste zoetwaterreservoir van Nederland. Dat ligt momenteel op 29 centimeter onder NAP en nadert daarmee een belangrijke grens.

"30 centimeter onder NAP is de eerste grenswaarde waarbij ook meer maatregelen genomen worden om water te sparen en zuiniger met water om te gaan", legt senior adviseur waterbeheer Femke Davids uit. Dat betekent niet dat er direct problemen ontstaan. "Het water in het IJsselmeer kan nog veel verder uitzakken." Ter vergelijking: het winterpeil ligt op 40 centimeter onder NAP.

Femke Davids schetst de situatie van het IJsselmeer

Toch kunnen er bij een verder dalend waterpeil maatregelen volgen. Zo kunnen er extra schutbeperkingen voor de scheepvaart komen en kunnen boeren te maken krijgen met onttrekkingsverboden.

De oorzaak ligt honderden kilometers verderop
Dat het waterpeil van het IJsselmeer langzaam zakt, begint niet in Flevoland. De oorzaak ligt veel verder stroomopwaarts. "Deze hele stroomgebieden zijn nu heel droog. Niet alleen in Nederland, maar ook in Duitsland en Zwitserland. Er zijn lage grondwaterstanden, er zit geen water in het systeem en het regent niet", zegt Davids terwijl ze een model van het stroomgebied van de Rijn laat zien.

De gevolgen zijn zichtbaar. De Rijn voert minder water af dan ooit eerder is gemeten. "We zitten in een unieke situatie qua Rijnafvoer. Dit is het laagste wat we ooit hebben gemeten. Onze modellen zijn eigenlijk bedoeld voor hoogwater, maar nu zitten we in een bereik waar we nog nooit zijn geweest. Dat zijn voor ons ook onbekende terreinen."

Ook op de schermen is de historische lage waterstand te zien

Lessen uit eerdere droge zomers
Toch klinken er in de Waterkamer geen alarmbellen. Dat heeft alles te maken met de ervaringen uit de droge zomers van 2018 en 2022. Daarom besloot Rijkswaterstaat in het voorjaar het waterpeil van het IJsselmeer bewust iets hoger te houden dan gebruikelijk. Zo ontstond een extra buffer voor een mogelijk droge zomer.

Lees ook: Waterschap neemt eerste stap tegen droogte: boeren mogen akkers niet meer onder water zetten

"Een van de dingen die we hebben geleerd, is dat we een extra buffer kunnen creëren voor onszelf. En als dat kan, dan moeten we dat ook doen", zegt Davids. Volgens haar pakt die keuze dit jaar goed uit.

Niet alleen de hoeveelheid, ook de kwaliteit
De aandacht gaat inmiddels verder dan alleen de hoeveelheid water. Door de lage afvoer van de Rijn en de Maas krijgt zout zeewater meer kans om landinwaarts te trekken. Daarom worden de zoutgehaltes nu extra nauwlettend gevolgd.

"Dat zout heeft gevolgen voor de kwaliteit van het water. Het kan betekenen dat water niet meer gebruikt kan worden waarvoor het bedoeld is. Voor boeren is zout water niet goed voor de gewassen en ook voor de drinkwatervoorziening kan het uiteindelijk een probleem worden."

Volgens Davids is de situatie op dit moment nog beheersbaar. Wel worden er achter de schermen voortdurend nieuwe scenario's doorgerekend. "Er worden scenario's uitgedacht en maatregelen voorbereid om ergere situaties te voorkomen."

'De spaarrekening is nog goed gevuld'
Ondanks de historisch lage Rijn en een dalend IJsselmeer ziet Rijkswaterstaat nog geen reden voor paniek.

Wel blijft de situatie volgens Davids onzeker. Zolang er nauwelijks regen valt, worden in de Waterkamer dagelijks nieuwe berekeningen gemaakt en verschillende scenario's doorgerekend. Welke maatregelen uiteindelijk nodig zijn, hangt vooral af van het weer in de komende weken.

Davids vergelijkt de nationale zoetwaterbuffer daarom met een spaarrekening. "Ik zou zeggen dat die nu nog goed gevuld is."