omroep flevoland

De aanleg van de Lelylijn vergt financieel uithoudingsvermogen en een flinke dosis politieke overtuiging. Dat concludeerde Lelylijn-gezant Klaas Knot woensdag in de Tweede Kamer. De kosten-batenanalyse valt vooralsnog negatief uit, maar de spoorlijn biedt Flevoland en de noordelijke provincies volgens hem onmisbare economische kansen.

Tijdens de commissievergadering uitten Kamerleden woensdag hun zorgen over de zogenoemde maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA), de rekenmethode waarmee de overheid grote infrastructuurprojecten beoordeelt. Bij de Lelylijn wegen de torenhoge kosten op papier niet op tegen de baten.

Pieter Grinwis (ChristenUnie) zette daar zijn vraagtekens bij. "Met de MKBA-systematiek van vandaag zouden we een Nieuwe Waterweg, Noordzeekanaal, al dat soort zaken nooit hebben gegraven en de Afsluitdijk niet hebben aangelegd."

Knot beaamde dat. Volgens de voormalig president van De Nederlandsche Bank, kijkt de huidige rekenmethode vooral naar kosten, terwijl volgens de gezant van de Lelylijn ook gekeken moet worden naar de effecten van een hogesnelheidslijn. Hij wees Kamerleden op projecten in het buitenland.

Frankrijk en Japan
Als voorbeeld noemde Knot Frankrijk. "Daar zijn ze ongeveer 30, 35 jaar geleden begonnen met het aanleggen van allerlei hogesnelheidslijnen." De effecten zijn volgens hem goed zichtbaar door de stations in steden als Lyon en Marseille, waar clusters van economische bedrijvigheid zijn ontstaan. "Maar ook heel veel woongelegenheid en clusters van economische samenwerking."

Volgens hem gaat het niet alleen om mensen snel naar Parijs te brengen, maar is de komst van de TGV in Frankrijk effectief voor een groot deel van het land. "Dat is wel indrukwekkend."

Ook haalde de Lelylijn-gezant Japan aan. Daar leidde investeren in het spoor tot een enorme regionale bloei buiten de overvolle grote steden. "Daar zie je precies dezelfde clustering van bedrijvigheid en woongelegenheid."

Kansen en verlichting
De aanleg van de Lelylijn, die Lelystad via Emmeloord met Groningen verbindt, kan volgens Klaas Knot vergelijkbaar effect genereren. Aan de ene kant geeft het de noordelijke provincies een economische impuls, aan de andere kant creëert het verlichting in de Randstad.

Als de reistijd tussen Groningen en de Zuidas wordt teruggebracht tot ruim een uur, past dat volgens hem binnen de comfortzone voor woon-werkverkeer. Volgens Knot is de spoorlijn in combinatie met de opmars van thuiswerken de sleutel om leegloop in de regio te stoppen.

Een verkenning naar een jaarlijkse reservering voor de Lelylijn is nodig. Het plan komt namelijk nog vele miljarden tekort. Voordat de volgende stap in de uitwerking van de spoorlijn gezet kan worden, is zicht nodig op 75 procent van het budget.

Eerder is het totaalbedrag geschat op zo'n 14 miljard euro. Daarover moet de Tweede Kamer een beslissing nemen. Om de 75 procent te halen, raadde Knot in januari het Rijk aan om jaarlijks 400 miljoen euro te sparen. Veel geld, erkende hij. "Tegelijkertijd: het is minder dan 0,04 procent van ons bruto nationaal product."

Lokale portemonnee
De Kamerleden worstelden vooral met de financiering. SP-Kamerlid Sandra Beckerman vroeg zich af of de financiële lasten voor inwoners wel eerlijk verdeeld worden. Flevoland en de noordelijke provincies spraken vorige week al af om zelf jaarlijks 40 miljoen euro in een spaarfonds te storten. Zij betalen dan via lokale belastingen extra mee, terwijl de spoorlijn ook mensen uit de Randstad naar de regio zal lokken. Beckerman vraagt zich daardoor af hoe die kunnen meebetalen aan de spoorverbinding.

In vragen van Tweede Kamerleden klonk enthousiasme over de spoorlijn door. Kamerlid Habtamu de Hoop (GroenLinks-PvdA) oppert om direct de gereserveerde 650 miljoen euro in te zetten. Ook andere Kamerleden zochten naar manieren om, ondanks het miljardentekort, alvast stappen te zetten, zoals het verlagen van de norm van 75 procent.

Die keuze is aan de politiek, antwoordde Knot, al waarschuwde hij ook: "Wat u dan aan het doen bent, is een deel van de financiële risico's voor u uitschuiven."